EnglishTurkish
KAHYA MAHALLESİ PROF. DR. ERHAN TABAKOĞLU CADDESİ NO: 19 HAYRABOLU/TEKİRDAĞ

EKMEK YAPIM HİKAYESİ

29.08.2016
2.038
EKMEK YAPIM HİKAYESİ

Ekmek Yapım Teknolojisi
Ekmek esas olarak, buğday unu maya, tuz ve suyun belli oranlarda karıştırılıp yoğrulması ve
hamurun belli oranlarda bir süre fermente ettirilip pişirilmesi elde edilen bir gıdadır.
Kendine has nötr bir aromaya sahip olması nedeni ile diğer gıdalar için iyi bir taşıyıcı özellik
gösterir.

Bu nedenle asırlardır beslenmemizin temelini oluşturur.Ayrıca besleyici ve doyurucu
olması, ucuz olması kolay temin edilmesi bu gıdanın özellikle gelişmekte olan ülkelerde
karbonhidrat ve protein kaynağı olarak insan beslenmesinde önemli bir yeri vardır.
Ekmek yapımında kullanılan başlıca katkı maddeleri şunlardır :
UN :

Buğday unundan yapılan ekmeğin kalitesi birinci derecede budayın çeşitli
özelliklerinden, 2.derecede yetiştirme şartlarının tayin ettiği tabii şartlara ve bundan sonra
ekmek yapım teknolojisine, teknolojide bulunan katkı maddelerinin miktar ve kalitesine bağlı
bulunmaktadır.

Ekmek yapım teknolojisinde kullanılan katkı maddeleri esas olanlar, minör
olanlar ve diğerleri olmak üzere üç grubta incelenir. İşte un esas katkılardan birincisini
oluşturur.
Buğday unu, temizlenmiş ve tavlanmış buğdayın öğütülmesi ile elde olunan yarı bir
mamuldür.Unun kaynağı endospermdir.Unun kalitesi geniş anlamda unun imalat koşullarında
rekabet edebilir.Bir fiyatta arzu edilebilir.

Özellikle uniform ve cazip bir ürün meydana
getirme kabiliyeti olup son ürün çeşidine ve kullanıcılara bağlı olarak farklı anlamlar ifade etmektedir.Un
kalitesi genellikle unu ve hamurun ölçülebilir nitelikteki fiziksel, kimyasal ve
teknolojiksel özellikleri ile tahmin edilebilir.

Çoğunlukla kaliteli un deyimi ile kuvvetli un
deyimi karıştırılmakta unun kuvvetli oluşu özellikle ekmekçilikte protein miktar ve kalitesi ile
ilgilidir.
Unların rengi, protein miktar ve kalitesi, uniformitesi, su absorbsiyonu, yoğurma ve
fermantasyon toleransı, hamurun gaz meydana getirme kabiliyeti, glutenin gaz tutma
kapasitesi ve diastatik aktivitesi ekmeklik unların kalitesini gösteren başlıca kriterlerdir.

SU :

Su hamurda diğer bileşenlerin karışmasını sağlayan una hamura arzu edilen viskeolotik
yapıyı kazandıran fermantasyon ceryanını sağlayan ve son ürün kalitesine etkili olan temel bir
bileşendir. Bir çok organik ve inorganik madde için çözücü olan su hamurda da tuz, şeker ve
çözünür proteinler gibi suda çözünmeyen proteinleri hidrate edecek gluteni meydana getiren
temel bir maddedir.
Suların Özellikleri :

Tabii sular, kar suyu, göl suyu vs. kimyasal anlamda saf değildir.İçinde
gazların organik ve inorganik maddelerin bakteriyel kontaminasyonlarının ve endüstriyel
kirlilik maddelerinin miktar ve çeşidine bağlı olarak 4 sınıfa ayrılabilir.
1) Sert Sular
2) Yumuşak Sular
3) Tuzlu Sular
4) Alkali Sular
Suyun sertlik derecesi ise suda çözünmüş mevcut minerallerin miktarının ppm olarak
ifadesidir.Sular sertlik derecesine göre 5 sınıfa ayrılır.
1) Çok Yumuşak 0-15 ppm
2) Yumuşak 15-50 ppm
3) Orta Sert 50-100 ppm
4) Sert Sular 100-200 ppm
5) Çok Sert Sular 200’den fazla
SUYUN HAMUR VE EKMEKÇİLİK DERECELERİ
ÜZERİNDEKİ ÖZELLİKLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Sularda optimum sertlik derecesi 50-100 ppm olup ekmek yapımında en uygun olarak
kullanılan sular orta sert sulardır. Değişik sular kullanılmadan önce kullanılacağı işletme ve
ürün tipine göre değişmek üzere filtrasyon, yumuşatma, sertliği giderme, mikrobiyel arıtma
gibi işlemlere tabii olmalıdır.

Hamur kitleside yaklaşık %40 su ihtiva ettiğinden suda
çözünmüş ingredientler hamur özellikleri ve ekmek kalitesi üzerinde etkili olmaktadır.
Sert sular hamur fermantasyonunu geciktirici etkisinden dolayı arzu edilmez. Bu tip suların
kullanıldığı hamurlarda maya miktarı arttırılmalı hamurun diastatik aktivitesini arttırmak için
malt katkısı yapılmalı ve hamura katılan maya besin maddeleri azaltılmalıdır.

Sularda bulunan
bütün mineraller fermantasyon üzerine etkili olmayıp etkili olanlar şunlardır.Fe, Cu, Al tuzları
bunların silikatları ve fosfatlarıdır.Suların alkali, sert veya tuzlu oluşunu tayin eden CaO,
CaCO3, MgCl2, MgO ve NaHCO3 gibi mineral ve tuzlar fermantasyon üzerine son derece
etkili olmaktadır.Ca, Mg, Na, K ve Al’un yüksek çözünürlükteki klor tuzları doğal olarak
bulunan sularda hamurun özelliklerine etki yapmayacak oranda bulunduklarından ekmek
yapım teknolojisi sırasında hamura NaCl ilave edilmektedir.

CaSO4 ise maya etkisini arttırıcı,
uyarıcı ve gluteni kuvvetlendirici rolünden dolayı genellikle mayalı gıda maddelerinin
bileşimine ilave edilir.
Yumuşak Sular :

Hamur glutenini kuvvetlendirici etkisinin yeterince bulunmamasından
dolayı gluteni yumuşatma ve bunun sonucu olarak da yumuşak, yapışkan gaz üretimi normal
ancak gaz tutma yeteneği düşük hamurlar elde edilir.

Bu nedenle de ekmek üretiminde tercih
edilmemektedir.Buna karşın yumuşak su kullanımında tesbit edilen su absorbsiyonu %2
azaltılmalıdır.Fermentasyon süresinin kısa tutuluşu ve fermantasyonun hızlı oluşu bu
yumuşak suların nispeten düşük Ph’larından kaynaklanır.Yumuşak suların kullanılması
durumunda uygun maya katkı maddeleri formule ilave edilmeli ve kullanılan tuz
arttırılmalıdır.
Alkali Suları :

Tabii sularda Ca ve Mg bikarbonatın fazla olması tüksek alkalilik meydana
getirir.Bu tuzlar tampon etkisinden dolayı maya fermantasyonu sırasında doğal olarak gelişen
asitliği nötralize ettiğinden asitlik düşer.

Maya için zararlı maya 4.5-5 Ph’da çalışır.Dolayısı
ile fermantasyon hızını azaltıp fermantasyon süresini arttırarak fermantasyon üzerinde
olumsuz etkide bulunurlar.Hidroksil iyonlarının varlığından kaynaklanan alkalilik tabii
sularda azdır.Hamurda maya ve enzimlerin çalışabilmesi için ortamın belli bir Ph aralığında
olması gerekir.

Enzimler için optimum Ph aralığı 4-5 arasıdır. Alkali tuzların varlığı asitliği
düşürdüğünden fermantasyon hızı ve süresi yanında enzim aktivitesini de düşürür. Bu nedenle
alkali su kullanma zorunluluğunda hamurun Ph’sını ayarlamak için ortama asetik asit, laktik
asit veya monokaalsiyum fosfat ilave edilmelidir.Ayrıca fermantasyon süresi uzatılır.Hamura
katılan maya katkı maddeleri dengelenir.

Alkali sularla yapılan hamurlarda su absorbsiyonu
normal ekmek hacmi düşük ekmek içi rengi gözenek yapısı ve tekstürü normaldir.
Ekmekçilikte Su Miktarının Önemi : Ekmeğin kalitesine etkili olmada su kadar önemli ve
miktarının tayin edilmesi güç olan başka bir faktör yoktur.Ekmekçilikte una ilave edilen su
miktarına o unun su kaldırması denilir.

Una ilave edilcek su miktarı o şekilde ayarlanmalı ki
hamur işlemeye en uygun katıkta veya konsistenste olsun.Una ilave edilecek su miktarında
yapılacak hatalar ileriki aşamalarda kolaylıkla telafi edilemez. Una fazla su ilave edildiği
zaman hamur yapışkan ve cıvık olur.

Bu tür hamurların elde ve makinede işlenmesi
güçleşmekte yoğurma süreleri artmakta fermantasyon süreleri düşmektedir.Bu tip
hamurlardan elde edilen ekmeklerin dış görünüşleri basık ekmek içleri yapışkan, ıslak ve
ekmek içinde bir çok oyuk bulunur.

Bu tür ekmeğin muntazam dilimlenmesi de zordur.Buna
karşılık una ilave edilen su miktarı az olduğu takdirde katı bir hamur elde edilir.Katı hamurun
yoğurma süresi azalır.Katı hamurdan elde edilen ekmeklerin dış görünüşleri muntazam
değildir ve bu ekmeklerin hacimleri son derece küçüktür.Ekmek içleri çok sert çabuk
ufalanabilme eğiliminde elastikiyetleri düşük ve daha çabuk bayatlıyabilme
özelliğindedirler.

Unun su kaldırması genelde labaratuvarlarda farinograf ve maturografla
saptanır.Unu su kaldırmasının hesabında değişik yöntemler kullanılır.Genellikle 100 kg una
63 kg su ilave edilerek yapılmışsa unun su kaldırması 63/100*100=63 %63’tür.Ancak bu
hesaplama sisteminde unun su miktarı hesaba katılmamıştır.

Labaratuvarda unun su
kaldırmasını hesaplamak için iki yöntem geliştirilmiştir.1.methotta unun su miktarıda dikkate
alınmıştır.Örneğin %12 rutubet ihtiva eden ve %63 su verilerek hamur yapılan unun su
absorbsiyonu bu metoda göre şöyle hesaplanır.Önce %14 neme göre unun miktarı
bulunur.100-14/100-12*100 =97.72 g.una %63 su verildiğine göre unun su absorbsiyonu
63/97.72* 100=64.46’dır. 2. ve doğru metoda göre birinci metodta unun su miktarı hesap
edilmiş ama gerçek absorbsiyonn hesaplanamamıştır.Aynı örneğe göre;
100-14/100-12*100=97.72g un 100-97.72=2.28
Kullanılan 63 kg suyun 2.28 kg’ı ağırlığı 100’e eriştirmek için kullanuılan sudur ve su
absorbsiyonu ile ilişkisi yoktur.63-2.28=60.72% unun su absorbsiyonudur.
TUZ :

Bilindiği gibi tuz kimyasal olarak asit – baz interaksiyonu ile oluşan bir bileşiktir.Genel
anlamda ise Na ve Cl elementlerinden ibaret beyaz kristal bir yapıdadır.Tuzlar denizde, tuz
göllerinde, tarihi tuz yataklarında, kaya tuzu şeklinde yer altı kaynaklarında bulunur.Tuzun
özellikleri bu kaynaklara göre farklılık gösterir.Tuzun hamur ve ekmekçilikteki fonksiyonları
üç başlık altında toplanabilir.
1) Ekmeğe tat ve lezzet kazandırmakta dietik amaçlar için üretimler dışında genelde tuzsuz
ekmek arzu edilmez. Ekmekteki tuz miktarı tüketici isteği dışında özellikle sodyum,
hipertansiyonda ve kalp damar rahatsızlığında az olması söz konusudur. Bununla birlikte
tüketici tercihleri yönünden ortalama %1.5-2 arasında formüle ilave edilmesi gerekir.[%1
KM’de] GMT’ de %2’ye kadar izin verilir.
2) Tuzun hamurun fiziksel özelliklerini etkileyici ve gluteni kuvvetlendirici etkisi vardır. Bu
etki tuzun proteaz enzimlerini inhibe edilmesine bağlanmaktadır. Ayrıca tuz ile un proteinleri
arasında özellikle gluten arasında interaksiyondan dolayı glutenin su bağlama kapasitesi
düşer. Tuzun kuvvetlendirilme etkisi süne kımıl zararı görmüş ve olgunlaşmamış yumuşak
unları ve yumuşak su kullanımı durumlarında önem kazanmakta ve hamurun yumuşak ve
cıvık oluşunu engellemektedir.
3) Tuz, hamur fermantasyonunu tespit edici bir özelliğe sahiptir. Bilindiği gibi hamurun
fermantasyonu maya faaliyetine bağlıdır. Maya faaliyetini kontrol eden tuzdur. Tuz maya
aktivitesini inhibe ederek hamurun gaz oluşturma gücünü düşürür. Bu durum genelde tuzun
olumsuz bir etkisi görülmesine rağmen bazı durumlarda da özellikle yüksek fırın
sıcaklıklarında tuzun maya faaliyetini düşürücü etkisi ve CO2 oluşumunu engellemesi
istenilen özellikler arasında yer alır. Buna ilaveten yabani maya ve bakterilerin çalışması da
tuz tarafından engellenir. Ayrıca istenilmeyen asitliğin oluşmasında da fonksiyonel bir
özelliğe sahiptir.
MAYA :
Başta ekmek olmak üzere çeşitli fırın ürünleri üretimi açısından mayalanma hacim artışı ve
CO2 varlığı ile ortaya çıkar. Hafif, uygun tekstürel özellikler kazanmış, ağızda kolay
çiğnenebilen, sakızlaşıp topaklaşmaksızın yumuşak kalabilen, kolay hazmedilen, iyi bir tat ve
aromaya sahip, fırın ürünleri üretimi ancak mayalanma sonucu gerçekleşmektedir.

Ekmek
mayası hamurdaki mevcut şekerleri fermantasyona uğratarak fermantasyon sonucu oluşan
CO2 ile hamurun kabarmasını fermantasyon ürünü diğer maddeler ile hamurun
olgunlaşmasını aroma oluşumunu sağlayan spor yapan hakiki mayalar sınıfından Sacc. cinsine
bağlı yuvarlak tek hücreli mikroorganizma olan Saccharomyces cerevisia’dır. Bu ekmek
mayası gerekli besin elementlerinin bulunduğu ortamda ve belirli koşullarda çok çabuk
çoğalma yeteneğindedir. Bu mayanın genişliği 4 mikron, uzunluğu 7 mikron, çapı 6-8
mikrondur.Basit şekerleri aerobik ve anaerobik olarak metabolize etmektedir.

UNDA MAYA :
Alfa Amilaz Zymaz (1gr=25 milyar)
Beta Amilaz; Proteaz; İnvertaz; Lipoksidaz
Mayalar aerobik ve anaerobik yolla çalışarak fermantatif yolla şekeri parçalar. Anaerobik
koşullarda zymaz enzimi yardımı ile(11 türden oluşur) glikozu CO2 + etil alkole parçalar.
28.2 kal enerji açığa çıkar.Aynı şekilde zymaz enzimi yardımı ile aerobik koşullarda
C6H12O6+6O2—— 6CO2+6H2O+674KAL.
HAMURUN YOĞRULMASI :
Ekmekçiler ekmek yapmada başarı ve başarısızlığı hamurun yoğrulmasına bağlar.
Yoğurmadaki hata sonradan giderilemez. Yoğurmanın iki amacı vardır.

1) Yoğurma ile bütün ingrediyentlerin un ve su ile homojen bir karışım meydana getirmesini
sağlanır. O şekilde bir yoğurma olmalı ki alınan her numunede aynı fiziksel ve kimyasal
özellikleri gösterebilsin.

2) Glutenin ve proteinin elastikiyet bükülüp eğilme ve su absorbe etme gibi kendine has
özellikleri kazandıracak azami yoğurma müddetinin ekmek kalitesine etkisi son derece
fazladır. Una ilk defa su ilave edildiği zaman unun içine nüfus edemez fakat un ile su arasında
çok ince bir sınır hamur tabakası oluşur.

Bu hamur tabakasını kırarak su ve unun karışmasını
sağlamak için yoğurma işleminin yapılması gerekir.Su unun her parçacığını ıslattığı zaman
protein parçacıkları şekilsiz vaziyette bir araya gelirler.Yoğurma ilerledikçe gluten
parçacıklarının yuvarlağa benzeyen şekilleri uzayarak ipliksi bir görünüme dönüşür ve sonra
bu parçacıklar birbirlerine karşı paralel olurlar.

Yoğurmanın ilerleyen aşamalarında hamurun
düzgünlük kazanması bu durumun meydana gelmesinden ileri gelir.Bu aşamada hamur azami
şekilde mukavemet gösterdiği gibi elastikiyeti max olmuştur. Yoğurma ile bir dereceye kadar
glutenin su almasına da neden olmaktadır. Bu noktadan sonra yoğurmaya devam edilmesi
durumunda gluten absorbe ettiği suyu bırakır ve ortam cıvıklaşır. Yoğurma üç aşamada
meydana gelir.
EKMEĞİN PİŞİRİLMESİ
Sıcaklık etkisi ile hamur lezzetli iştah açıcı süngerimsi bir yapıya döner. Bu sıradaki olaylar
son derece karışıktır. Mikroorganizma ve enzimler tahrip olur. Stabil olmayan kolloid sistem
stabilite kazanır. Nişasta ve gluten özellikleri değişir.

Karamelize şekerler prodextrin,
meloniyadinler ve çeşitli aromatik maddeler meydana gelir. Bütün bu değişmeler pişme
sıcaklığında cereyan eder.

Proteinler 74 derecede koagüle olur. Fruktoz, maltoz, dextroz gibi
şekerler 171 derecede birleşerek karamel şekerleri meydana getirirler. Diğer önemli aşama
ekmek kabuğunun meydana gelmesi ve hacminin 1/3 oranında artmasıdır.

Fırında Meydana Gelen Fiziksel ve Kimyasal Değişmeler
a)Fiziksel Değişmeler :
1) Kabuk teşekkülünün artması,
2) 101 dereye dek gaz genişlemesi,
3) 49 derecede gazların azalması,
4) Alkolün 80, suyun 100 derecede buharlaşması,
b) Kimyasal Değişmeler :
1)Maya faaliyeti başta artar.63 derecede durur,
2) Gaz teşekkülünün 63 dereceye dek artması,
3) 54 derecede nişastanın çirişlenmesi,
4) 74 derecede glutenin koagüle olması,
5) 171 derecede şekerin karamelize olması,
6) 160 derecede koyu renkli melanoidinin oluşması,
( indirgen şeker + aa )

Basit Olarak Evde Ekmek Yapımı
Evde ekmek yapmak öyle herkesin sandığı gibi zor bir iş değildir. Öncelikle malzeme olarak
maya, un, şeker, tuz ve su gerekiyor. Bir buçuk kilo unu tepsinin içine eleyin. 100gram paket
mayayı beşe bölün.

Ayırdığınız 20g mayayı yarım su bardağı sıcak suyun içerisinde
karıştırarak eritin. İçine bir tatlı kaşığı tuz ve şeker karıştırın. Bardağın üzerini bir bez ile
sararak kapatın. Bir süre sonra maya köpürecek. Tepsinin içindeki unun ortasını oyarak
mayayı içine dökün; yoğurmaya başlayın.

Yoğururken bir yandan da unun içine ılık su ilave
edin. Hamur yaklaşık bir buçuk litre suyu emebilir. Daha sonra hamurun üzerini bir bez ile
örtünüz ve sıcak sobanın yanına bırakınız.

Zaten hamur bir kaç dakika sonra kabarmaya
başlıyor. Hamur iyice kabarınca da önceden 150 C°’ye kadar ısıtılmış olan fırına koyun.
Ekmek yaklaşık olarak yarım saat içinde pişecektir. Ekmeğin pişip pişmediğini anlamak için
ekmeğe bir bıçak batırın; eğer hamur bıçağın üzerine yapışıyorsa ekmek daha pişmemiş
demektir. Eğer yapışmıyorsa ekmek pişmiştir.

Ziyaretçi Yorumları

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

Ürün ve Hizmetlerimiz Hakkında Daha Fazla Bilgi Almak İçin Bizi Arayabilirsiniz:
EnglishTurkish